Aby skutecznie zwalczać ten problem, musimy najpierw zrozumieć jego strukturę. Zanieczyszczenie plastikiem dzielimy według frakcji wielkościowych, a w naszych działaniach koncentrujemy się na dwóch z nich:
Mikroplastiki (cząstki mniejsze niż 5 mm): Są to mikroskopijne cząsteczki powstające w wyniku stopniowego rozkładu większych odpadów (toreb, butelek) lub uwalniane podczas prania odzieży syntetycznej i ścierania opon. Choć na pierwszy rzut oka niewidoczne, przedostają się do łańcucha pokarmowego organizmów morskich i stanowią bezpośrednie zagrożenie ekologiczne.
Mezoplastyki (frakcja od 2 mm do 2 cm): Są to fragmenty plastiku o średniej wielkości – widoczne gołym okiem, ale często zakopane w piasku lub zmieszane z muszlami. Ta grupa zanieczyszczeń idealnie nadaje się do monitorowania i usuwania z plaż podczas kampanii społecznych.
🔎 Co robimy? Nasze projekty badawcze
Prowadzimy dwa uzupełniające się programy monitoringu środowiska, które pozwalają nam precyzyjnie ocenić stan ekologiczny polskiego wybrzeża i wód otwartych:
Projekt „Waterchem & Water” (Monitoring Wody): Podczas rejsów naszymi statkami badamy czystość wody morskiej. Pobieramy próbki (zwykle 3 litry wody z każdej stacji) w celu oceny obecności filmu olejowego, węglowodorów i zawieszonych mikrocząstek plastiku.
Projekt „Waterfront” (Mezoplastyka Plażowa): Regularnie prowadzimy badania osadów na polskich plażach (w tym w okolicach Łeby, Ustki i Kuźnicy). Przesiewamy i analizujemy próbki piasku, rejestrując jakość, ilość i rozmieszczenie geograficzne odpadów mezoplastycznych.
💡 Jak przekształciliśmy to w naukę obywatelską?
Największą siłą naszych projektów jest to, że przenieśliśmy naukę z zamkniętych laboratoriów na pokłady jachtów i bałtyckie plaże.
Co sprawia, że nasze badania obywatelskie są badaniami obywatelskimi?
Demokratyzacja procedur: Wspólnie z naukowcami (w tym z Instytutu Oceanologii PAN) uprościliśmy złożone metodologie badawcze, aby każdy mógł je bezpiecznie i poprawnie przeprowadzić – niezależnie od wykształcenia czy wieku.
Warsztaty i zajęcia terenowe: Organizujemy otwarte warsztaty ekologii obywatelskiej (np. na plażach w Gdańsku i Helu). Uczymy uczestników, jak prawidłowo pobierać próbki piasku, jak używać sit i jak identyfikować znaleziska syntetyczne.
Wolontariusze jako badacze: Każdy wolontariusz, turysta lub mieszkaniec biorący udział w projekcie staje się pełnoprawnym „naukowcem obywatelskim”. Dane ilościowe i jakościowe zebrane przez poszczególne osoby trafiają do ogólnych baz danych, pomagając w mapowaniu problemu zanieczyszczenia Morza Bałtyckiego.
Dzięki takiemu podejściu nie tylko gromadzimy bezcenny materiał badawczy z setek kilometrów linii brzegowej, ale przede wszystkim budujemy realną świadomość ekologiczną i dajemy ludziom poczucie, że ich działania mają bezpośredni, mierzalny wpływ na naukę i ochronę przyrody.